Η Ελληνική Εταιρεία Φαινομενολογικής – Υπαρξιακής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας (Hellenic Society of Daseinsanalysis) οργανώνει διημερίδα με θέμα:
ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
(Η ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑΣ)
Την Παρασκευή 22 – Σάββατο 23 Μαΐου 2009 στο New York College, Λ. Αμαλίας 38.
Είσοδος ελεύθερη.
Βασικό στοιχείο της σκέψης στον σύγχρονο κόσμο είναι η ασάφεια και η σύγχυση. Την χαρακτηρίζει το διφορούμενο, το αβέβαιο, το αταξινόμητο.
Την ίδια στιγμή ο άνθρωπος διακατέχεται από την αίσθηση μιας χαοτικής έλλειψης νοήματος, που συνοδεύει την αμφισβήτηση για την όποια δυνατότητα έγκυρης και καθολικής ερμηνείας του κόσμου.
Ζούμε την εποχή της απογοήτευσης ως προς την κατάληξη των «προγραμματικών αρχών» της Νεώτερης εποχής, η οποία πίστευε ότι με τον ορθό λόγο, την επιστήμη και την τεχνολογία, θα προσέφερε στον σύγχρονο άνθρωπο την ασφάλεια και την βεβαιότητα που επιζητούσε. Οι ελπίδες που καλλιεργήθηκαν από τον Διαφωτισμό κι έπειτα και οι οποίες εμψύχωσαν τον δυτικό πολιτισμό, διαψεύσθηκαν.
Στις μέρες μας, στη θέση του λόγου του Διαφωτισμού, αναπτύσσεται ένας οξύς αντι-Διαφωτιστικός λόγος που χαρακτηρίζεται από απαισιοδοξία και αμφισβήτηση κάθε συγκροτημένου και συνεκτικού συστήματος ιδεών. Υπάρχει η αίσθηση ότι ο καθένας μπορεί να κατασκευάζει την δική του αλήθεια, αφού τελικά όλα, δεν είναι παρά μια κατασκευή.
Στην εποχή του καταναλωτισμού, σαν καταναλωτές ιδεών, φτάσαμε να θεωρούμε ότι οι ιδέες και οι αξίες δεν είναι παρά ένα ακόμα προϊόν, ένα απλό εργαλείο, το οποίο επιλέγεις στη βάση υποκειμενικών και αυθαίρετων προτιμήσεων της στιγμής. Ευρισκόμενη μέσα σε αυτό το πεδίο η Υπαρξιακή ψυχοθεραπεία επιχειρεί να περάσει μέσα από τις συμπληγάδες στις οποίες ταλανίζεται η σύγχρονη σκέψη, αρθρώνοντας έναν «άλλο» λόγο για τον άνθρωπο, πέρα από τον αντικειμενισμό και τον υποκειμενισμό. Σε αυτό την διευκολύνει το ότι ως ψυχοθεραπεία, βρίσκεται στην «προνομιακή» θέση να έχει ως πεδίο της κάτι σαφές και συγκεκριμένο, την θεραπευτική πράξη, η οποία είναι κατ’ εξοχήν πράξη σχέσης και συνομιλίας.
Τι χαρακτηρίζει όμως μια σχέση ή μια συνομιλία, ώστε να μπορεί να είναι θεραπευτική; Θα ήταν δυνατή, στις μέρες μας, η άρθρωση ενός λόγου που δεν θα «κλείνει» σε τυποποιημένες απαντήσεις, αλλά αντίθετα θα διανοίγει, προς την κατεύθυνση «εκείνου» που μας προ-καλεί (με όλο του το σκοτάδι και με όλο του το φως) να το επερωτήσουμε και να το διανοηθούμε;
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ
Καλοσώρισμα και έναρξη.
(από τον Πρόεδρο της Εταιρείας Θανάση Γεωργά)
16.00- 18.00:
Εργαστήριο [Για ενεργούς και εκπαιδευόμενους ψυχοθεραπευτές]
Εικόνες της ψυχοθεραπείας
Στο Εργαστήριο θα μιλήσουν, με σύντομες εισηγήσεις, θεραπεύτριες και θεραπευτές που παρακολουθούν σεμινάρια και λοιπές δραστηριότητες της Εταιρείας. Το ζητούμενο δεν είναι θεωρητικές αναπτύξεις του θέματος αλλά η εικόνα της ψυχοθεραπείας που είναι οικεία στον εκάστοτε θεραπευτή, και στον χώρο της οποίας κινείται κατά την άσκησή της. Το Εργαστήριο προσφέρει μια ευκαιρία, τόσο στους ομιλητές όσο και στους ακροατές, να μοιραστούν τέτοιες εικόνες , να τις συζητήσουν και να γνωρίσουν αυτό που λέγεται «ψυχοθεραπεία» μέσα και από τα μάτια των άλλων.
16.00-16.30
Σοφία Ασαλουμίδου / Τάσος Δημόπουλος /Δήμητρα Θεοδωρακοπούλου/ Ηλίας Κατσαμάς / Μαρία Κορρέ
16.30-17.00: Συζητηση
17.00-17.30
Ελένη Μίγγου / Κατερίνα Πανταζή /Σταματίνα Ράπτη / Γιώργος Σπυρούλης /Ροζίτα Χριστοφιδέλλη
17.30-18.00: Συζήτηση
Συντονιστής του Εργαστηρίου: Κώστας Γεμενετζής
18.00-18.15 : Διάλειμμα
18.15- 20.15
Η φιλοσοφία ως ασθένεια και ως θεραπεία στα κείμενα του Ludwig Wittgenstein.
Ο θεραπευτικός ρόλος του φιλοσοφείν αναγνωρίζεται από την αρχαιότητα, κυρίως από τους ελληνιστικούς χρόνους, οπότε προβάλλεται το ιδεώδες της πνευματικής αταραξίας και θεωρείται πως ο φιλοσοφικός στοχασμός μπορεί να συμβάλει στην επίτευξή του.
Η ιδιαιτερότητα των μεθόδων που προτείνει ο Wittgenstein έγκειται, μεταξύ άλλων, στο αντικείμενο της επιδιωκόμενης θεραπείας. Η φιλοσοφική πρακτική εστιάζεται στη διάλυση των μεταφυσικών προβλημάτων που γεννιούνται μέσα από την ίδια μας τη γλώσσα και προκύπτουν από την απόσπαση των λέξεων από τις κοινές τους χρήσεις μέσα σε συγκεκριμένα γλωσσικά παιχνίδια, την καθήλωσή μας σε παραπλανητικές αναλογίες και θεωρητικά σχήματα, και από την αθέμιτη υποστασιοποίηση εννοιών.
Στόχος της δεν είναι η απόκτηση κάποιας γνώσης, αλλά η απελευθέρωσή μας από «εικόνες που μας κρατούν αιχμάλωτους» και μας εμπλέκουν σε χιμαιρικές και μάταιες πνευματικές αναζητήσεις. Στην ανακοίνωσή μας θα εξετάσουμε τα χαρακτηριστικά της βιτγκενσταϊνικής αντίληψης της θεραπείας, όπως αυτή εμφανίζεται σε διάφορα κείμενα. Θα μας απασχολήσουν ειδικότερα τα κυριότερα σημεία και τα όρια του παραλληλισμού της με την ψυχαναλυτική αντιμετώπιση υποσυνείδητων εμμονών, την κατά το δυνατόν απαλλαγή από νευρώσεις και την εδραίωση κάποιας εσωτερικής υγείας.
Στέλιος Βιρβιδάκης (Καθηγητής Φιλοσοφίας Παν. Αθηνών)
Βάσω Κιντή (Επίκουρη καθηγήτρια Φιλοσοφίας Παν. Αθηνών)
Συζητητής: Κώστας Γεμενετζής
ΣΑΒΒΑΤΟ 23 ΜΑΪΟΥ 2009
17.00-17.25: Ρένος Τοροσιάν (Ψυχολόγος ψυχοθεραπευτής)
Συνομιλία της Υπαρξιακής ψυχοθεραπείας και της Φιλοσοφίας του ΖΕΝ
Όπως γνωρίζουμε, η υπαρξιακή- φαινομενολογική ψυχοθεραπεία έχει ως υπόβαθρο την νεώτερη Υπαρξιακή φιλοσοφία και την Φαινομενολογία. Επιρροές υπάρχουν όμως και από αλλού, όπως π.χ. από τους Προσωκρατικούς, από τη σκέψη του Βιτγκενστάιν, αλλά και από φιλοσοφικά ρεύματα της ανατολής και ιδιαίτερα από το ΖΕΝ.
Στην ομιλία, θα εστιάσουμε στις πιθανές επιρροές του ΖΕΝ στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία και, ιδιαίτερα, σε ότι αφορά τον ρόλο και την στάση του θεραπευτή.
17.25-17.50: Θάνος Παπαγεωργίου (Ψυχίατρος- ψυχαναλυτής)
Η επίδραση των θεωριών μας στη ψυχοθεραπευτική σχέση.
Είναι αυτονόητο ότι είτε ως θεραπευτές είτε ως θεραπευόμενοι ποτέ δεν εισερχόμαστε σε μια ψυχοθεραπεία ως άγραφα χαρτιά. Λιγότερο ή περισσότερο ο καθένας μας έχει τις απόψεις του και τις θεωρίες του για το τι είναι ο άνθρωπος, τι ο κόσμος, τι ζωή και θάνατος, ακόμα-ακόμα και το τι είναι η θεραπεία. Το ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό αυτές οι θέσεις του καθενός μας επηρεάζουν την ψυχοθεραπεία.
17.50- 18.15: Γιώργος Βασιλάκος (Ψυχίατρος ψυχοθεραπευτής)
Ευθείες και Κύκλοι στη Ζωή και την Ψυχοθεραπεία:
Το παράδειγμα ενός καταραμένου πουλιού
Εξετάζουμε το βίωμα του χρόνου στη ζωή και την ψυχοθεραπεία. Το δράμα του κούκου αποτελεί έναν καθρέφτη μέσα στον οποίο αντανακλάται και μεγεθύνεται το δράμα του διχασμένου ανθρώπου που ζει στις ευθείες ή/και τους κύκλους του χρόνου – το πουλί που στη φύση, ζωντανό και άγριο, ανακοινώνει τους κύκλους της, στο σπίτι των ανθρώπων, πλέον ως καρικατούρα (ως το ρολόι του τοίχου «ο κούκος»), ανακοινώνει τον γραμμικό χρόνο των καθηκόντων της καθημερινότητας, του τεχνικού πολιτισμού και της επιστήμης.
Τελικά, αναφερόμαστε σε μια τρίτη δυνατότητα, στο βίωμα του χρόνου ως σπείρα, ως την πορεία μιας βίδας στο ξύλο, που πραγματώνεται άρρητα σε πλευρές της καθημερινής ζωής και της ψυχοθεραπείας.
18.15-18.45: Συζήτηση
18.45-19.15: Διάλειμμα
19.15- 20.30: Στρογγυλό Τραπέζι
Παραλλαγές σε ένα θέμα: «ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΛΟ».
«Σε τούτο το αλλόκοτο βιβλίο που, δίχως καλά καλά να το καταλάβω, βάλθηκα να φτιάχνω, ο εγωκεντρισμός της αφήγησης οδηγεί συνεχώς στον «αλτρουισμό» (ή πιο σωστά στον «άλλο-κεντρισμό») των στοχασμών, η αυτοαναφορικότητα σε μιαν ετεροαναφορικότητα και ότι αυτά τα δυό είναι αχώριστα […] εγωκεντρισμός και αλλοκεντρισμός, αυτοαναφορικότητα και ετεροαναφορικότητα γίνονται λίγο-λίγο οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος.
Ήδη από την αρχή, το εγώ που αναζητά τη μοναδικότητά του, το δικό του ρίζωμα στη ζωή, μέσα σ’ έναν συγκεκριμένο χωροχρόνο, νιώθει, αγγίζει μέσα του κάποιο εσύ -έστω τον άλλον που ήταν μόλις πριν από μια στιγμή ή τον άλλον που είναι κιόλας έτοιμος να γίνει».
[..] «Όπως όταν ξυπνάς από ύπνο βαθύ ή έπειτα από μακρινό ταξίδι και, προτού θυμηθείς που είσαι, προτού καλά καλά συλλογιστείς ποιός είσαι, νιώθεις μονάχα αυτό το άναρθρο και πρωταρχικό «είμαι», την τυφλή μέθεξη στη ζωή, που βέβαια δεν σε περίμενε για να υπάρξει και που θα εξακολουθήσει να υπάρχει ύστερα από σένα[…].
Έχοντας ως άξονα αναφοράς την μυθιστορηματική τριλογία του Γιάννη Κιουρτσάκη (από όπου και τα παραπάνω αποσπάσματα), γύρω από το θέμα της σχέσης της ταυτότητας και της ετερότητας, προτείνονται εδώ τρεις στοχασμοί, τρεις παραλλαγές, που διατηρούν τη συγγένεια και τη διαφορά τους. Η σχέση του εαυτού με τον άλλο αναδεικνύεται ταυτόχρονα σε μείζον ζήτημα της λογοτεχνίας, του φιλοσοφικού στοχασμού και της ψυχοθεραπείας, επιτρέποντας έτσι μια ζωτική αλληλοπεριχώρηση των διαστάσεων του σύγχρονου ψυχισμού.
Γιάννης Κιουρτσάκης (Συγγραφέας, δοκιμιογράφος)
Ηλίας Παπαγιαννόπουλος (Επίκ. καθηγητής, Παν/μιο Πειραιώς)
Θανάσης Γεωργάς (Ιατρός ψυχαναλυτής)
20.30- 21.00: Συζήτηση
Παρουσίαση -συντονισμός της δεύτερης μέρας και πληροφορίες για την διημερίδα:
Ροζίτα Χριστοφιδέλλη (Ψυχολόγος ψυχοθεραπεύτρια, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο New York College